Έχοντας ξεκινήσει από τη δικηγορία, θα έλεγες πως έννοιες, που μας απασχολούν διαρκώς ως νομικούς (δικαίωμα, ελευθερία, βούληση, ήθη, υποχρέωση…), παραλλάσσονται στο πεδίο της τέχνης;
Πιστεύω πως, από ό,τι και από όπου περνάμε, αυτό μας διαμορφώνει. Η μεθοδολογία μου, κατά την προσέγγιση αφηρημένων και συγκεκριμένων εννοιών, βασίζεται εν μέρει στο πνεύμα των αρχικών μου σπουδών. Οι έννοιες όμως αυτές που μου αναφέρεις είναι διάχυτες μέσα στην κοινωνία, παράγονται και διαμορφώνονται μέσα σε αυτήν. Ο Νόμος έρχεται να επανακαθορίσει, να ενθαρρύνει ή να αποθαρρύνει συμπεριφορές, ως προς κάτι που η κοινωνία έχει από καιρό μορφοποιήσει ή να θεσπίσει θέσεις πάνω σε αιτήματα, που υπάρχουν διάχυτα και δημιουργούν ανασφάλεια και ένταση μέσα σε αυτήν. Η Τέχνη, σαν κοινωνικό γεγονός, αφουγκράζεται, θέτει ερωτήματα, εξερευνά περιοχές της ύπαρξης και του κοινωνικού, πολλές φορές πριν την ίδια την κοινωνία. Επίσης, κάποια επαναστατικά κινήματα της Τέχνης χρησιμοποίησαν κάποιες έννοιες από αυτές, σαν εργαλεία αφύπνισης της κοινωνίας.
Μπορεί η φωτογραφία να αποτελεί ταυτόχρονα υποκατάστατο της ανθρώπινης μνήμης και μέσο εξιλέωσης από το παρελθόν;
Το μεγαλύτερο ποσοστό φωτογραφιών, που έχει παραχθεί σε όλη την ιστορία της φωτογραφίας από ερασιτέχνες ή επαγγελματίες φωτογράφους, είναι φωτογραφίες που αποτυπώνουν στιγμές και εκδηλώσεις της ζωής. Η φωτογραφία, ωστόσο, δεν λειτουργεί απλά σαν υποκατάστατο της ανθρώπινης μνήμης, λειτουργεί και σαν παραγωγός μνήμης. Καθώς η φωτογραφία δημιουργεί τις δικές της μνήμες μπορεί, ακούσια ή εκούσια, να υποσκελίζει ή και να διαστρεβλώνει το παρελθόν. Σήμερα ειδικά, μετα εργαλεία επεξεργασίας των εικόνων, είναι εύκολο να κατασκευάσει κανείς τις τέλειες αναμνήσεις. Για να αποτελέσει όμως η φωτογραφία μέσο εξιλέωσης από το παρελθόν, αυτό προϋποθέτει κατ’ αρχάς το συναίσθημα της ενοχής. Όταν επιδιώκει κανείς εξιλέωση, τις περισσότερες φορές εκούσια αλλοιώνει ή ανασκευάζει τη μνήμη. Πάντως, σε προσωπικό επίπεδο απέχω πολύ από το να είναι για μένα μέσο εξιλέωσης. Βλέπω τη φωτογραφική διαδικασία στη δουλειά μου σαν ένα μηχανισμό αναβίωσης θαμμένης μνήμης, σαν μια διαισθητική διαδικασία που μου επιτρέπει να αφυπνίσω κάτι, που υπάρχει ήδη στο μυαλό μου και ψάχνει να βρει τρόπο να εκφραστεί.
Στο Adultescence, μια ενότητα για την οικογένεια που συνθλίβει, αντί να αποδέχεται και να περιθάλπει, οι άνθρωποι ενηλικιώνονται χωρίς να μεγαλώνουν και σταθερά σύμβολα της παιδικότητας, όπως τα πλαστικά παιχνίδια και τα παραμύθια, δεν αναγνωρίζονται ως παρηγορητικά μέσα. Σε ενδιαφέρει η ενεργοποίηση του θεατή και η εξατομίκευση του ερεθίσματος;
Επιλέγω τη θεματολογία και προσεγγίζω τη δουλειά μου ξεκινώντας από ατομικά ερεθίσματα και εμπειρίες, πιστεύοντας ότι αφορούν και άλλους ανθρώπους. Με ενδιαφέρει να έχει το έργο κάποια επίδραση στον θεατή σε ατομικό επίπεδο και αυτός να ανακαλύψει κάτι δικό του, χωρίς ωστόσο να αποτελεί αυτό βασικό στοιχείο του προβληματισμού μου.
Οι περισσότερες φωτογραφίες σου απομονώνουν τμήματα ενός όλου, που δεν αποκαλύπτεται. Στοχεύεις να παροτρύνεις προς έναν διαφορετικό τρόπο αντίληψης του κόσμου γύρω μας ή απλώς αναδεικνύεις το κατ’ αρχάς αθέατο;
Συμβαίνουν και τα δύο. Στο Interspace και τις προγενέστερες δουλειές μου στοχεύω προς έναν διαφορετικό τρόπο αντίληψης του κόσμου. Στο The Nameless Dread η πρακτική μου στοχεύει να οπτικοποιήσει κάτι που είναι εκ φύσεως αθέατο. Για μένα, στα κομμάτια που επιλέγω, το μερικό αντανακλά το όλον, με ενδιαφέρει να απομονώνω πράγματα, γιατί μέσα σε αυτά βρίσκω μια πολυπλοκότητα αντίστοιχη του κόσμου. Η σχέση που δημιουργείται από την συνύπαρξη αυτών των αποσπασματικών πραγματικοτήτων, ενισχύει την αντίληψή μου για έναν κόσμο που ακροβατεί μεταξύ ρεαλιστικού και φαντασιακού.
Τα θέματά σου συχνά αντλούνται από το φυσικό περιβάλλον και αποδίδονται νατουραλιστικά, με εμφανή τον ρόλο της επεξεργασίας των λήψεων. Αυτοπεριορίζεσαι στη δημιουργική διαδικασία;
Δεν είναι ο αυτοπεριορισμός μέθοδος ή αυτοσκοπός. Όταν αναζητώ και πειραματίζομαι, είμαι απολύτως ελεύθερη. Όταν πειθαρχώ σε ένα θέμα, σε ένα concept, είναι λογικό να φιλτράρω τα μέσα μου και τις κινήσεις μου. Είναι περισσότερο πειθαρχία, παρά περιορισμός.
Ήδη από το Interspace και ακόμα πιο φανερά στο The Nameless Dread οι φωτογραφίες σου αποκτούν εικαστικές ιδιότητες, παραπέμποντας σε γλυπτά και προβάλλοντας την πλαστικότητα, την υφή και τις δομικές λεπτομέρειες των αντικειμένων. Οι εκφραστικές σου ανάγκες υπερβαίνουν το φωτογραφικό μέσο;
Η αλήθεια είναι πως, όλο και περισσότερο βάζω στην δουλειά μου και άλλα μέσα, βίντεο, κατασκευές… Συγκεκριμένα, η καινούρια μου δουλειά είναι ένα μείγμα κατασκευών και φωτογραφίας.
Η προσωπική μοναξιά, η ταυτότητα και το «ανήκειν» αποτελούν επαναλαμβανόμενους προβληματισμούς σου. Έχοντας ταξιδέψει στον κόσμο και «περιπλανηθεί» επαγγελματικά, βίωσες η ίδια την αδυναμία να αφομοιωθείς από το εγγύς περιβάλλον σου;
Αρκετά προσωπική ερώτηση. Το να αφομοιώνεσαι έχει για μένα αρνητική χροιά. Αφομοιώνεσαι πάει να πει ότι χάνεις μέρος της ταυτότητάς σου. Με ενδιαφέρει η έννοια της ταυτότητας, ακριβώς σαν αντίσταση στην αφομοίωση. Θέματα που αφορούν εμένα και το εγγύς περιβάλλον μου προτιμώ να τα εξετάζω σε όρους επικοινωνίας. Η δυσκολία επικοινωνίας μπορεί όντως να δημιουργήσει ένα αίσθημα αποξένωσης, το οποίο πιστεύω ότι εμφανίζεται σε κάποιο βαθμό στο έργο μου. Επανερχόμενη στο θέμα της αφομοίωσης πάντως, θεωρώ ότι μόνο στον έρωτα έχει νόημα να παραχωρήσεις κάποιο κομμάτι της ταυτότητάς σου.
Η γνωριμία με τη δουλειά σου, ως σύνολο, αφήνει την αίσθηση ενός σκοτεινού ονείρου που, χωρίς να στερείται καταπραϋντικών στιγμών, τελειώνει με την αγωνία ενός απροσδιόριστου κακού. Στο The Nameless Dread, αυτό το απροσδιόριστο κακό γίνεται επίκεντρο, συνοψίζοντας όλα τα μηνύματα που από την αρχή με συνέπεια μεταδίδεις μέσω των φωτογραφιών σου. Θα μπορούσε αυτή η ενότητα να αποτελεί θεματικό επίλογο ή, έστω, την αρχή ενός τέλους;
Είναι ενδιαφέρον αυτό το σχόλιο. Το σκοτεινό όνειρο που περιγράφεις είναι οι πάγιοι φόβοι μας, συνειδητοί και ασυνείδητοι. Οι φόβοι που δεν μπορούμε να ξεφύγουμε, που μας καθορίζουν και μας προστατεύουν. Οι φόβοι με απασχολούν πολύ, έρχονται και ξαναέρχονται στη σκέψη μου. Είμαι σίγουρη ότι δεν θα είναι η τελευταία φορά που θα εισβάλουν στην δουλειά μου.
Και η χαρά; Η ομορφιά; Ο έρωτας; Θα μπορούσαν να γίνουν καλλιτεχνική αφορμή; Η τέρψη του θεατή θα μπορούσε να σε κινητοποιήσει;
Δεν το θεωρώ πολύ πιθανό, αλλά δεν το αποκλείω κιόλας. Αντίθετα, η ομορφιά σαν έννοια είναι κάτι που εξερευνώ στο έργο μου, ίσως με έναν διαφορετικό και μη συμβατικό τρόπο.
Σχετικά με την τέρψη του θεατή, δεν θα έλεγα ότι μπορεί να με κινητοποιήσει. Με κινητοποιεί αποκλειστικά η προσωπική μου ανάγκη για έκφραση.
It was like a fairy tale,
but a beautiful one.
It was worth it.
Maybe it was a lie,
but I liked it…
(από το statement του Adultolesence).
Αξίζει τελικά να επιμένουμε στην απροσμάχητη αλήθεια;
Αξίζει κάθε τι που κάποια συγκεκριμένη στιγμή δίνει ή υπαινίσσεται κάποιο νόημα, δεν έχει σημασία αν είναι αλήθεια.
Υπάρχει απροσμάχητη αλήθεια;
H Μάρι Μασουρίδου γεννήθηκε το 1983 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται ως φωτογράφος. Στην καλλιτεχνική της πρακτική ασχολείται συχνά με την ανθρώπινη κατάσταση και τη συμβολική σχέση αντικειμένων και ανθρώπων, εστιάζοντας στις έννοιες του παρατημένου, του ανυπεράσπιστου και του ξεχασμένου. Είναι κάτοχος πτυχίου Νομικής από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Μεταπτυχιακού Τίτλου στο Εμπορικό Δίκαιο από το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει ολοκληρώσει φωτογραφικές σπουδές στη σχολή FOCUS, στην Αθήνα και έχει παρακολουθήσει μαθήματα φωτογραφίας στο International Center of Photography στη Νέα Υόρκη. Το έργο της έχει παρουσιαστεί σε πολυάριθμες εκδόσεις και εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (μεταξύ άλλων Αthens Photo Festival 2018, Νέοι Έλληνες Φωτογράφοι 2016, MedphotoFestival, 5η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης με την κολλεκτίβα Depression Era, Void, Cosmos-Arles Books, Culturescapes Greece, εκδόσεις Καστανιώτη).
Περισσότερα για το έργο της:
https://www.marimasouridou.com/
https://www.instagram.com/marimasouridou
