Η ενέργεια, οι σχέσεις είναι πράγματα που ίσως αποτυπώνονται μέσα από τις καταστάσεις που περιγράφουν οι φωτογραφίες δρόμου. Τα συναισθήματα, όμως, πώς άραγε περιγράφονται, και μάλιστα τόσο όμορφα, όπως το κάνεις εσύ; Με τα μάτια της καρδιάς, με τον φακό μόνο του, ή με τα μάτια μέσα από τον φακό;
Με τον φακό της καρδιάς θα έλεγα κυρίως. Σίγουρα χρησιμοποιώ όλο μου το είναι τη στιγμή που πατώ το κουμπί του κλείστρου. Χάνω τις υπόλοιπες αισθήσεις και επικεντρώνομαι ολοκληρωτικά στους ανθρώπους και στις καταστάσεις που φωτογραφίζω. Νιώθω ότι ταυτίζομαι μαζί τους. Αυτό όσον αφορά την ώρα τις φωτογράφισης. Πάντοτε αφήνω ένα χρονικό περιθώριο από εκείνη την στιγμή μέχρι να ξανακοιτάξω τη δουλειά μου στον υπολογιστή, όπως τον καιρό του φιλμ. Αυτό το γλυκό διάστημα της αναμονής κόβει τον ομφάλιο λώρο και μου επιτρέπει να δω την φωτογραφία ελαφρώς πιο αμερόληπτα, ώστε να κρίνω αν πραγματικά αξίζει. Στην αξιολόγηση αυτή παίζει μέγιστο ρόλο εάν μέρος της ενέργειας, που ένιωθα την ώρα του “κλικ”, υφίσταται, εάν νιώθω και εάν αποτυπώνεται κάποιο συναίσθημα την ώρα που την ξανακοιτώ. Όλα αυτά φυσικά είναι εντελώς υποκειμενικά.

Το αμερικάνικο περιοδικό burnmagazine του David Alan Harvey, φωτογράφου του Magnum, που φιλοξένησε την δουλειά σου, περιγράφει πώς μέσα στις φωτογραφίες σου αποτυπώνεις την μοναξιά των ανθρώπων των πόλεων και την αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ τους. Αποστασιοποίηση. Αυτό, πέρα από αισθητική προσέγγιση, είναι ήδη ένα κοινωνικό σχόλιο. Είναι και αυτό μέρος του ταξιδιού σου;
Βρέθηκα για λίγες μέρες στη Νέα Υόρκη, το 2016, προτού ξεκινήσω το project “Beach Stories” στην παραλία. Το συναίσθημα που αποκόμισα από τους δρόμους της πόλης αυτής ήταν η μοναχικότητα και έτσι επικεντρώθηκα στην απόλυτη στιγμή, που οι άνθρωποι είναι και αισθάνονται μόνοι, ακόμα και μέσα στην βαβούρα μιας μεγαλούπολης.

Παράλληλα βλέπω στα φωτογραφικά κάδρα σου έντονα καθαρές στιγμές, συχνά σαν μέρος ενός πλάνου. Πώς πιστεύεις ότι το σινεμά διαφοροποιείται από την φωτογραφία;
Πολλές φορές αναρωτήθηκα πώς θα ήταν η ενασχόληση με τον κινηματογράφο. Δυστυχώς δεν έτυχε να έχω την εμπειρία αυτή, οπότε θα απαντήσω ως μια απλή θεατής του σινεμά. Όταν πρόκειται για ανθρωποκεντρική φωτογραφία και τα δυο μέσα μεταχειρίζονται ηθοποιούς. Η φωτογραφία αποτυπώνει μια παγωμένη χρονική στιγμή, όπου ο θεατής καλείται να κρίνει το σενάριο, την ιστορία, τι προηγήθηκε και τι έπεται. Στον κινηματογράφο υπάρχει ροή, πλοκή, συνέχεια, ήχος, λόγος, μουσική, όπου όλα έχουν την τεχνική τους και πρέπει να συμπλέουν αρμονικά. Στην φωτογραφία καλείται ο θεατής να τα δημιουργήσει όλα αυτά, με την ψυχή του. Και αν τα καταφέρει, τότε σίγουρα μιλάμε για μια δυνατή φωτογραφία.

Πρόσεξα πως συνήθως αποφεύγεις τα βλέμματα που κοιτούν στο φακό. Είναι μια επιλογή που αποτυπώνει μια αντίστοιχη σκοπιμότητα;
Μέχρι να συναντήσω τον δάσκαλο και φίλο Κωνσταντίνο Μάνο, το 2016 (Magnum), επιζητούσα το βλέμμα, μια σπίθα που δυναμώνει την φωτογραφία, ακόμα και στις αυθόρμητες φωτογραφίες, όπου ήταν εφικτό. Ήταν βαθιά επικριτικός σε αυτό και από τότε ξεκίνησα να το αποφεύγω, ανακαλύπτοντας ότι, στην φωτογραφία δρόμου, την χρωματίζει πιο αυθόρμητα, σαν στιγμιότυπο. Λιγότερο στημένη. Παρόλα αυτά δεν το θεωρώ απαγορευτικό και ανάλογα με την περίσταση προσαρμόζομαι.

Κάποιες φορές έχω την αίσθηση πως ο φωτογράφος έχει αποστολή να οργανώσει το χάος εκεί έξω, έστω και αναδεικνύοντάς το…
Σίγουρα. Η οργάνωση του χάους ευθύνεται για τον όγκο των φωτογραφιών που συσσωρεύω! Βλέπω ομορφιά στο χάος, ομορφιά στην μοναχικότητα, ομορφιά στο “μαζί”  και προσπαθώ να τα αποτυπώσω. Και όταν όλα κινούνται και κυριαρχεί η θεωρία του Χάους, η οργάνωση αυτή γίνεται απίστευτα δύσκολη. Στην φωτογραφία δρόμου χρειάζεται πολλή προσμονή και υπομονή, παρατηρητικότητα, περπάτημα, τύχη, εργατικότητα και μεθοδικότητα για να βγει μια φωτογραφία όπου κάδρο, φως, σύνθεση, έκφραση, όλα να συμπνέουν αρμονικά.  Σπάνια ο μοναδικός παράγοντας είναι η τύχη.  Η οργάνωση του χάους μέσα από την θεωρία του χάους!

Διάβασα πως ξεκίνησες από τον σκοτεινό θάλαμο του πανεπιστημίου, όπου παρέμενες με τις ώρες, κάτι συγκινητικό για όποιον γνωρίζει την εμπειρία του Α/Μ. Και μετά αμέσως υπάρχει τόσο λαμπερό χρώμα στις φωτογραφίες σου… Το χρώμα – αναρωτιέμαι – υπάρχει ενδιάμεσα στο άσπρο και στο μαύρο και αναγκαστικά το ανακαλύπτουμε; Για σένα περιγράφει καλύτερα τα συναισθήματα;
Όταν ξεκίνησα να φωτογραφίζω, καθώς σπούδαζα, έβγαζα μονάχα ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Λάτρευα τον κόσμο του ασπρόμαυρου. Όπου και να κοιτούσα έβλεπα κάδρο και αποχρώσεις του γκρίζου, σαν να κοιτάζω την τελική φωτογραφία εκτυπωμένη και, αν δεν ειχα την μηχανή μου τη στιγμή που έβλεπα κάτι ενδιαφέρον, ένιωθα ένα κενό. Θυμάμαι την πρώτη μέρα που είχα μια έγχρωμη εργασία. Ένιωσα πανικό. Δεν ήξερα να το χειριστώ, ήταν σαν να έπρεπε να μιλήσω και να κατανοήσω μια ξένη γλώσσα. Παρόλο που ήταν η γλώσσα της πραγματικότητας και της καθημερινότητας, κάποιος θα ΑΝΤΕΚΡΟΥΕ.  Πιο λαϊκή, πιο πεζή ενδεχομένως;  Οι πρώτες φωτογραφίες ήταν τραγικές! Με τον καιρό άρχισα να κατανοώ τη νέα αυτή γλώσσα και άρχισα να βλέπω έγχρωμα. Η γοητεία του Α/Μ είναι κοινώς νομίζω παραδεκτή. Αποπνέει μια καλλιτεχνικότητα δυσεύρετη. Αλλά στο χρώμα βρίσκω μια ζωντάνια, έναν λόγο ύπαρξης του γαλάζιου ουρανού, της κόκκινης μπάλας, των χρωμάτων του ουράνιου τόξου του μονόκερου. Πιστεύω πως και στο Α/Μ και στο χρώμα εξίσου μπορεί να αποτυπωθεί το συναίσθημα. Αν και για μένα το χρώμα είναι συναίσθημα.

Θεσσαλονίκη, Η.Π.Α., κυρίως Μαϊάμι, είναι μέρος της πορείας σου. Το χρώμα σίγουρα βοηθά στην περιγραφή μια τέτοιας πολυπολιτισμικής εμπειρίας. Τι άλλο βοηθά στην φωτογραφική και προσωπική προσέγγιση σε τόσο διαφορετικές κουλτούρες;
Φωτογραφικά και προσωπικά προσεγγίζω τους ανθρώπους χωρίς κριτικό μάτι και χωρίς ετικέτες. Μου αρέσει να γίνομαι ένα με τον περίγυρό μου, σε οποιοδήποτε επίπεδο ή στάδιο ζωής και αν βρίσκονται. Βλέπω συναισθήματα – χρώματα, γεμίζω ενέργεια με την διαφορετικότητα, βλέπω αδελφές ψυχές. Ενωνόμαστε για όσο διαρκεί η φωτογράφιση, είτε φευγαλέα, είτε για πολλή ώρα, ή εν αγνοία τους. Γίνομαι ένα μαζί τους. Μπορεί να χορέψω μαζί τους φωτογραφίζοντας ή να μοιραστώ μια μπύρα. Νιώθω ευγνώμων για αυτή την εμπειρία. Βγαίνω από το μικρό κουτάκι μου και νιώθω ότι βλέπω τον κόσμο με τα μάτια και με την ψυχή τους. Και αυτό μου χαρίζει τόση ενέργεια, θα τολμούσα να πω και σοφία. Και παρόλο που τους περισσότερους δεν θα τους ξαναδώ, αισθάνομαι ότι πάντα κάτι μας συνδέει.

Σκέφτομαι συχνά αν τραβάμε φωτογραφίες που έχουμε στο μυαλό μας ή που υπάρχουν ήδη εκεί έξω, σαν εικόνες απλά κι ακόμα αν ολοκληρώνεται η διαδικασία σε εμάς και δεν συνεχίζεται από τον θεατή…
Πρόσφατα ανακάλυψα ότι σχεδόν σε κάθε τόπο μπορεί κανείς να βρει ένα θέμα να φωτογραφίσει. Στο παρελθόν περίμενα ιδανικότερες συνθήκες. Μια άσκηση που μπορεί κάποιος να κάνει, είναι να στηθεί σε ένα σημείο του δρόμου για δυο ώρες και να βγάζει φωτογραφίες. Είμαι σίγουρη ότι κάτι ενδιαφέρον θα βρει να φωτογραφίσει. Για μένα στην φωτογραφία δρόμου υπάρχουν οι εικόνες κρυμμένες ολόγυρά μας και απλά περιμένουν να ανακαλυφθούν, αρκεί να εκπαιδεύσουμε μάτια και ψυχή στο να τις βλέπουμε. Και αυτό γίνεται φανερά υποκειμενικά στον κάθε φωτογράφο και στο πώς βλέπει την ζωή. Φιλτράρεται και χρωματίζεται ανάλογα, όπως συμβαίνει σε κάθε καλλιτέχνη, ποιητή, ιστορικό κλπ. Σαφέστατα ακολουθεί και η ερμηνεία και ο διάλογος με τον θεατή μέσα από τα δικά του φίλτρα.

Στις φωτογραφίες δρόμου υπάρχει ένα σύνολο πραγμάτων και καταστάσεων και φαντάζομαι ότι τίθεται έντονα το ερώτημα του κροπαρίσματος. Αναρωτιέμαι αν διευκολύνει τον φωτογράφο κάτι τέτοιο και μήπως τελικά τον διευκολύνει «επικίνδυνα»…
Δεν γνωρίζω, γιατί δεν κροπάρω συνήθως καθόλου τα κάδρα μου.  Δεν το βλέπω όμως αρνητικά αν κάποιος κροπάρει, παρόλο που οι φωτογράφοι με τους οποίους έτυχε να συζητήσω διαφωνούν ριζικά. Ίσως είναι σαν να χρησιμοποιεί ένα δυνατό τηλεφακό σε τελική ανάλυση. Το αποτέλεσμα έχει σημασία.

Είναι ποίηση η φωτογραφία, ή αυτή είναι ήδη μια κακή ερώτηση;
Αν για σένα η ποίηση είναι μαγεία, τότε ναι, η φωτογραφία είναι ποίηση. Αν η μουσική είναι μαγεία, τότε θα σου έλεγα ότι η φωτογραφία είναι μουσική!  Όπως και να το θέσεις καταλήγω ότι είναι μαγεία!  Ότι εμπεριέχει πάθος, ρυθμό, ψυχή, δημιουργία, έρωτα, χρώμα, ενέργεια. Χαρακτηρισμοί που ταιριάζουν απόλυτα και στην ποίηση!

Συμφωνώ, πως ό,τι αγγίζει τα όρια της τέχνης είναι κατ’ εξοχήν μαγικό! Έτσι μας οδηγεί και έξω από τα όρια του εαυτού μας στο να ενωθούμε με τους άλλους. Και εσύ περιγράφεις πως η φωτογραφία είναι πιο πολύ από πάθος, ένα μέρος του εαυτού σου. Μίλησέ μας αν θες για το πώς και πότε ξεκίνησε αυτή η «υπέρβαση».
Είναι δύσκολο να προσδιορίσω από πότε ξεκίνησε αυτή η «υπέρβαση», γιατί από τα χρόνια της εφηβείας, όταν ο πατέρας μου μου χάρισε την παλιά του Kodak Retina ανακάλυψα την μαγεία της φωτογραφίας. Μετά όλοι μου οι φίλοι με θυμούνται με μια μηχανή στο χέρι, να αποτυπώνω στιγμές. Μετά τα 19 ασχολήθηκα πιο έντονα και σοβαρά, παρακολουθώντας παράλληλα κάποια μαθήματα, παρόλο που δεν ήταν το αντικείμενο των σπουδών μου. Από τότε ξεκίνησε ο έρωτας. Δουλεύοντας και ταξιδεύοντας για την εργασία μου, πάντα έβρισκα λίγο χρόνο, αντί για φαγητό ή ύπνο ή άλλη ελεύθερη δραστηριότητα, για να βγάλω φωτογραφίες. Μετά την γέννηση των παιδιών μου έπρεπε να περιορίσω την δραστηριότητα αυτή και αυτή η δεκαετία, ενώ μου χάρισε πολλά θετικά και με ολοκλήρωσε με την μοναδικότητα της μητρότητας, μου στέρησε την φωτογραφία. Φυσικά συνέχιζα να φωτογραφίζω, αλλά αυτό περιοριζόταν σε οικογενειακές στιγμές και καθόλου δρόμου ή άλλου είδους φωτογραφία. Προσπάθησα να ζωγραφίζω για να καλύψω το κενό. Είχα το αίσθημα κάποιας δημιουργίας καλλιτεχνικής, αλλά δεν συγκρινόταν με την φωτογραφία. Μετά την δεκαετία αυτή ξεκίνησα δειλά – δειλά να παρακολουθώ κάποια σεμινάρια, ως κίνητρο για να δω πώς μπορώ να επανενταχθώ, να επαναπροσδιοριστώ. Για επαγγελματικούς λόγους αναγκάστηκα να μεταφερθώ στην Αμερική. Μεγάλη και δύσκολη αλλαγή. Έψαξα εάν υπήρχε κάτι να με βοηθήσει να εξελιχτώ στην φωτογραφία. Βρήκα κάποια σεμινάρια που παρακολούθησα. Κάθε φορά που έπρεπε να μιλήσω για αυτό που κάνω και νιώθω, με έπιαναν τα κλάματα, χωρίς να καταλαβαίνω τον λόγο.  Οι δάσκαλοι με αποκαλούσαν «η Ελληνίδα που κλαίει!». Ξαφνικά κατάλαβα ότι ο λόγος ήταν αυτό το κενό που ένιωθα τόσα χρόνια μακριά από την φωτογραφία. Άρα η «υπέρβαση» ήταν σταδιακή, ίσως ύπουλα εδραιώθηκε, χωρίς να το συνειδητοποιήσω, χωρίς φυσικά να σημαίνει ότι έχω κάνει κάποια φωτογραφική υπέρβαση. Είναι απλά το συναίσθημα και το πάθος που νιώθω για τη Φωτογραφία.

Υπάρχει κάτι που σε απασχολεί πιο πολύ στην φωτογραφία αυτό τον καιρό;
Συνεχίζω την προσπάθεια για συλλογή «μαγικών στιγμών» και συνεχίζω την φωτοέκθεσή μου BeachStories.

Καλή συνέχεια λοιπόν. Έχω την αίσθηση πως κάνουμε όλοι μας ερωτήσεις και κυρίως οι φωτογράφοι. Εύχομαι να μην πάρουμε ποτέ απαντήσεις και να ψάχνουμε την μαγεία γενικά, αλλά και ειδικά αυτή που ενώνει τους ανθρώπους σε μια εικόνα, μετά από ένα κλικ της μηχανής…
Προσθέτω και μια ακόμα πληροφορία, αν την θεωρείς χρήσιμη: Από μικρή είχα θέματα με την συγκέντρωση, ίσως μια ελαφριά μορφή διάσπασης προσοχής. Ανακάλυψα ότι, κρατώντας την φωτογραφική μου μηχανή είναι σαν να κρατώ ένα μαγικό ραβδί, με το οποίο είμαι απόλυτα παρούσα στο τώρα, και με τις έξι αισθήσεις, βιώνοντας κάθε στιγμή σαν να ήταν η τελευταία…

Niki Gleoudi:

“Born and raised in Greece. While studying and working I took an interest in people and street photography. After moving to Miami, USA, five years ago I started working on various projects, mostly documentary and street. I love exploring relationships, emotions and the energy that lies beneath.  Photography is more than a passion, it is a part of myself.

Collaboration with the Inter-university Postgraduate Program “Museology – Cultural Management” within the frame of the “Greek Diaspora Research Program” in Greece, 2017.
Solo exhibitions in ZM Gallery, Thessaloniki, Greece, 1998
Macedonian Museum of Contemporary Art, Thessaloniki, Greece, summer 2017
Privileged member of BULB collective http://www.bulbphotos.eu/
Latest publication at BURN magazine:  http://www.burnmagazine.org/essays/2017/01/niki-gleoudi-shades-blue/
Published at Kathimerini, APF magazine and other photo magazines.
MSPF  (Miami Street Photo Festival)  finalist 2017
Keynote speaker at the History Miami Museum during the MSPF and Art Basel 12/2017.
Selected photo exhibited at the History Miami Museum during Art Basel 12/2017-4/2018

Also exhibited at:
Street Photo Milano 5/2018
Key West Photo Festival 2/2018
Somerset House, London UK 10 April- 6 May 2018
Gadcollection Gallery, Paris, France 11-21 May 2018
Exhibition during Les Rencontres d’ Arles, Cosmos Book Fair July 2-7 2018
LensCulture Art Photography Awards 2018 Editors’ Pick
Sony World Photography Awards shortlisted and commended photographer in the Open Street photo category 2/2018
LensCulture Street Photography Awards 2018 Jurors’ Pick  (Magnum photographer David Alan Harvey)”

https://www.instagram.com/nikigle/

Το πρώτο που διαπιστώνει κανείς μπαίνοντας στο προφίλ σου είναι οι εξαιρετικές φωτογραφίες σου. Το δεύτερο ότι υπάρχει σύνδεσμος φωτογράφων από τις χώρες των Βαλκανίων με κεντρική την αστική θεματική και έδρα το Βουκουρέστι. Μίλησέ μας λίγο γι’ αυτό και για τη δική σου συμμετοχή.

Καταρχάς, θέλω να σας  ευχαριστήσω για το ότι μου δίνετε την ευκαιρία να μιλήσω για κάτι που αγαπώ και με εκφράζει και να σας αναφέρω ότι με κάνει ιδιαίτερα ευτυχή το γεγονός ότι κάποιες από τις φωτογραφίες μου αρέσουν και κινούν το ενδιαφέρον.

Η κολεκτίβα BULB (Bucharest Urban League of photographers for the Balkans) αποτελείται από φωτογράφους που δραστηριοποιούνται σε αστικές αλλά και ημιαστικές περιοχές των Βαλκανίων με μια εκφραστική οπτική στις εικόνες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από υψηλή αισθητική και ποιητική διάσταση. Μοιράζονται το ίδιο όραμα αλλά όχι και την ίδια καλλιτεχνική προοπτική, γεγονός που δίνει χώρο για την απαραίτητη πολυφωνία που χρειάζεται, ώστε να υπάρχει νόημα και «βάθος» στο συναρπαστικό ταξίδι που θέλουν να μας προσφέρουν, καλύπτοντας όλες τις πτυχές του Βαλκανικού νεορεαλισμού.

Οι φωτογράφοι μέλη της κολεκτίβας, με διαφορετικές οπτικές προσεγγίσεις, φιλοδοξούν να δημιουργήσουν εμβληματικές φωτογραφίες. Ταυτόχρονα δεν επιδιώκουν την αναπαράσταση της άμεσης και «στεγνής» πραγματικότητας, αλλά περισσότερο στοχεύουν στην παρουσίαση της σουρεαλιστικής ομορφιάς, που πιστεύουν ότι διαθέτει αυτή η γωνιά του κόσμου, τα Βαλκάνια, άκρως αντιφατική και συνάμα συναρπαστική.

Η κολεκτίβα αποτελείται σήμερα από τα 7 ιδρυτικά μέλη, 7 προνομιούχα μέλη και άλλα 26 μέλη. Η συμμετοχή στην κολεκτίβα γινόταν βάσει αξιολόγησης του έργου κάποιου φωτογράφου ενώ από το 2016 γίνεται και μέσω διαγωνισμού, όπου κριτές είναι τα ιδρυτικά και προνομιούχα μέλη της κολεκτίβας. Τη συμμετοχή μου ως μέλος στην κολεκτίβα την κέρδισα το 2016 λαμβάνοντας την πρώτη θέση στο διαγωνισμό χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι η φωτογραφία μου που κέρδισε υπερτερούσε των φωτογραφιών των υπόλοιπων φωτογράφων που κέρδισαν επίσης την συμμετοχή τους μέσω του ίδιου διαγωνισμού (σύνολο 10 φωτογράφοι). Θεωρώ τη συμμετοχή μου στη κολεκτίβα BULB εξαιρετικά τιμητική αφού οι φωτογράφοι που την απαρτίζουν είναι όλοι πολύ αξιόλογοι με σπουδαίο έργο.

Ποια ήταν η καθοριστική στιγμή/περίοδος που σε ώθησε ν’ ασχοληθείς με τη φωτογραφία και ποιες οι σπουδές σου;

Δεν έχω κάνει οποιεσδήποτε σπουδές πάνω στη φωτογραφία με την έννοια ότι δεν έχω αποκτήσει κάποιο πτυχίο φωτογραφίας. Έχω σπουδάσει οικονομικά και έχω κάνει μεταπτυχιακό στα χρηματοοικονομικά.

Με την φωτογραφία ασχολούμαι τα τελευταία πέντε χρόνια, αλλά θεωρώ ότι η καθοριστική στιγμή στην ενασχόλησή μου με την τέχνη της φωτογραφίας ήταν ένα 3-ήμερο σεμινάριο-εργαστήριο με τον σπουδαίο Έλληνα φωτογράφο Λουκά Βασιλικό που διοργάνωσε η Φωτογραφική Εταιρεία Κύπρου (Τμήμα Πάφου) τον Μάιο του 2015. Στο σεμινάριο αυτό ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο σπουδαίων φωτογράφων όπως  του Bresson, Kertesz, Winogrand, Diana Arbus, Walker Evans, Sudek, Kudelka, Moriyama, Leiter  και άλλων πολλών και εντυπωσιάστηκα. Ένιωσα αμέσως την ανάγκη να μελετήσω το έργο αυτών των σπουδαίων φωτογράφων σε βάθος και από τότε δεν θυμάμαι να πέρασε μέρα που να μην ρίξω έστω και μια μάτια σε φωτογραφίες τους. Ειδικά στην ψηφιακή εποχή που ζούμε είναι πολύ εύκολο να έρθεις σε επαφή με το έργο οποιουδήποτε καλλιτέχνη και αυτό είναι ένα από τα σπουδαία επιτεύγματα της εποχής μας.

Όμως για να μπορέσεις να αναπτυχθείς και να δημιουργήσεις δεν φτάνει μόνο αυτό, πρέπει η μελέτη σου για την τέχνη να είναι διαρκής αλλά και πολύπλευρη. Η τέχνη είναι και αυτή μια γλώσσα όπως οι γλώσσες που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να επικοινωνήσουν. Έτσι για να μπορέσεις να την κατανοήσεις  πρέπει υποχρεωτικά να την μελετήσεις. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι η τέχνη είναι μόνο για λίγους και εκλεκτούς. Η τέχνη είναι για αυτούς που θα την μελετήσουν είτε είναι πλούσιοι είτε φτωχοί.

Έτσι, στο ταξίδι αυτό που ξεκίνησα, ήρθα σε επαφή με τη διδασκαλία περί φωτογραφίας και τέχνης γενικότερα  του  σπουδαίου έλληνα δάσκαλου της φωτογραφίας Πλάτωνα Ριβέλλη. Παρακολουθούσα κι ακόμα παρακολουθώ τις διαλέξεις του, διαβάζω τα άρθρα του στο διαδίκτυο, τις εκπομπές που έκανε στην ΕΡΤ, τις συνεντεύξεις που δίνει και εννοείται ότι αγόρασα όλα τα βιβλία που έχει εκδώσει.

Επίσης άρχισα να μελετώ τους μεγάλους ζωγράφους, όχι για να κάνω φωτογραφίες όπως οι πίνακές τους αφού η φωτογραφία είναι μία εντελώς διαφορετική τέχνη από την ζωγραφική, αλλά γιατί για να μπορέσεις ίσως κάποτε να δημιουργήσεις έργο  που να έχει βάθος και να αντέχει στο μέλλον πιστεύω ότι πρέπει να μελετήσεις την τέχνη γενικότερα. Αλλά ακόμα και να μην δημιουργήσεις κάτι τόσο δυνατό που να αξίζει και που θα παραμείνει, η ικανοποίηση που νιώθεις μόνο και μόνο ότι αρχίζεις να κατανοείς και έτσι να εκτιμάς το έργο αυτών των σπουδαίων δημιουργών αξίζει τον κόπο και τις ώρες μελέτης που θα αφιερώσει κάποιος. Θεωρώ το ταξίδι πιο σημαντικό και αυτό είναι που με συναρπάζει και με συγκινεί, παρά το αποτέλεσμα αυτό καθεαυτό.

Στους περισσότερους αρέσει το εύκολο , το ευκολοχώνευτο κάτι που θα δουν ή θα διαβάσουν και θα το κατανοήσουν άμεσα χωρίς την ανάγκη να πρέπει να το δουλέψουν. Αν κάτι θέλει κόπο να το κατανοήσεις και να το κατακτήσεις τότε το παρατάς με ευκολία γιατί σε κουράζει, αλλά αν επιμείνεις και το κατακτήσεις τότε η ικανοποίηση και η χαρά που νιώθεις είναι πολύ βαθύτερη!

Εκτός από τον Λουκά Βασιλικό, έχω παρακολουθήσει και δύο άλλα σεμινάρια – εργαστήρια φωτογραφίας με δύο επίσης σπουδαίους φωτογράφους τον Μιχαήλ Μοσχολιό  εκ των ιδρυτών της κολεκτίβας BULB και τον αμερικανό Jason Eskenazi. Και τα δύο εργαστήρια-σεμινάρια διοργάνωσε η Φωτογραφική Εταιρεία Κύπρου (Τμήμα Πάφου) και στο σεμινάριο με τον Jason Eskenazi είχαμε συμμετοχές ακόμα και φωτογράφων από την Ιαπωνία, το Μαυροβούνιο και την Ελλάδα!

Τέλος, να αναφέρω ότι έχω παρακολουθήσει και 20 μαθήματα κινηματογράφου και κινηματογράφησης στη σχολή Kimonos Art Centre στην Πάφο όπου εκεί είχα την ευκαιρία να έρθω σε επαφή με το έργο κορυφαίων σκηνοθετών και έτσι να διευρύνω τις γνώσεις μου και σε αυτό τον τομέα  της τέχνης.

Δανείζεσαι λόγια του Koudelka και λες ότι προσπαθείς να μιλήσεις μέσα από τις φωτογραφίες σου. Τι προσπαθείς να κοινωνήσεις συνήθως; Τι σου κεντρίζει τη ματιά;

Όπως λέει και ο ίδιος “Δεν μ’ αρέσει να μιλώ.  Αν έχω κάτι να πω, ίσως μπορεί να βρεθεί στις φωτογραφίες μου“.  Δεν μπορείς με ευκολία να μιλήσεις και να περιγράψεις κάτι οπτικό, κάτι που νιώθεις και σου βγάζει μια φωτογραφία. Αν μπορούσε να περιγραφεί εύκολα με λόγια, τότε δεν θα υπήρχε η ανάγκη για αυτού του είδους την τέχνη, θα έγραφες αυτό που θες να μεταφέρεις και θα τελείωνε. Όπως γράφει και ο Πλάτων Ριβέλλης στον πρόλογο του βιβλίου του “Εισαγωγή στην Καλλιτεχνική Φωτογραφία” “Είναι άσκοπο μόνο να μιλάμε,  όταν πρόκειται για φωτογραφίες“.

Ούτε το τι μου κεντρίζει την ματιά μπορώ να πω με ευκολία. Μπορεί να είναι οτιδήποτε, είτε έμψυχο είτε άψυχο. Ο πολύ σπουδαίος Gary Winogrand όταν τον ρωτούσαν γιατί φωτογραφίζει απαντούσε: “Για να δω πώς είναι ο κόσμος όταν φωτογραφηθεί“. Αυτή η πρόταση του Winogrand τα λέει όλα, η φωτογραφία στην ουσία δεν περιγράφει αλλά μεταμορφώνει την πραγματικότητα. Μια μικρή κίνηση, μια στιγμιαία έκφραση του προσώπου, ένα άσπρο κουμπί σε ένα σκούρο ρούχο κάτι δηλαδή που στην πραγματική ζωή θα περνούσε απαρατήρητο στη φωτογραφία αποκτά άλλο νόημα, άλλη διάσταση! Επανέρχομαι πάλι στο βιβλίο του Πλάτων Ριβέλλη όπου αναφέρει τα εξής: ” ένα θέμα ασήμαντο αλλά πραγματικό, μεταμορφώνεται από τη στιγμή που στη θέση της τρίτης διάστασης, που του αφαιρέθηκε, υπεισήλθε η τέταρτη, ο χρόνος“.

Επομένως,  μπορεί ο φωτογράφος να χρησιμοποιεί σαν πρώτη ύλη για το έργο του τον υπαρκτό κόσμο αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παραμείνει στην απλή περιγραφή του. Δεν χρειαζόμαστε φωτογράφους να μας δείξουν πώς είναι τα δέντρα, πώς είναι το ηλιοβασίλεμα, πόσο όμορφοι ή άσχημοι είναι οι άνθρωποι, πώς είναι η ζωή γενικά. Αυτά τα έχουμε και τα βλέπουμε και καμία περιγραφή σε καμιά φωτογραφία δεν μπορεί να ξεπεράσει το ίδιο το γεγονός. Αυτό που πρέπει να κάνει ο φωτογράφος που θέλει να ασχοληθεί με την τέχνη της φωτογραφίας είναι να μας δείξει και μέσα από τη δουλειά του να μας μιλήσει για τη σχέση του ιδίου με τον κόσμο. Ένα κόσμο που τον βλέπει ο ίδιος και ενδεχομένως όταν οι θεατές καταφέρουν να τον ανακαλύψουν μέσα από το έργο του  να εκφράζει και αυτούς και έτσι να νιώσουν συγκίνηση αλλά και δέος.

Ποια είναι συνήθως η φωτογραφική σου συμπεριφορά; Φωτογραφίζεις “καταιγιστικά” και κάνεις το ξεδιάλεγμα μετά ή είσαι πιο υπομονετικός και επιλεκτικός με τα κλικ σου;

Το ξεδιάλεγμα είναι εξίσου αν όχι και πιο σημαντικό από την ίδια την διαδικασία της φωτογράφισης. Είναι η στιγμή που ο φωτογράφος θα κάτσει μπροστά στην οθόνη του και θα δει με την ησυχία του τι έχει τραβήξει και με καθαρό μυαλό θα κάνει την επιλογή του ποια φωτογραφία θα κρατήσει, αν θα κρατήσει κάποια και ποιες θα απορρίψει.

Όταν πρωτοξεκίνησα φωτογράφιζα οτιδήποτε χωρίς να δίνω σημασία και χωρίς να εξετάζω το γιατί, το πώς, χωρίς να δίνω σημασία στον φωτισμό, κλπ. Με το χρόνο και με τη μελέτη, φωτογραφίζω πλέον πιο προσεχτικά αλλά και πειραματίζομαι με λήψεις από διάφορες γωνιές, με λήψεις βραδινές, παίζω με τον φωτισμό, κλπ. Το σημαντικότερο όμως είναι το τι επιλέγεις να φωτογραφίζεις,  δηλαδή το θέμα σου. Ξεκίνησα επίσης να προσέχω πολύ το κάδρο μου, το τι θα μπει στις τέσσερις γωνιές και τι θα μείνει εκτός, με την προσπάθεια βέβαια η φόρμα να μην υπερνικά το θέμα αλλιώς αν έχεις φορμαλιστική διάθεση δεν θα έχεις φωτογραφία που να αξίζει.

Γενικά πρέπει το μυαλό σου να είναι στο χώρο που φωτογραφίζεις, να αφοσιώνεσαι σε αυτό εξ’ ολοκλήρου και όλα τα άλλα που σε απασχολούν εκείνη την στιγμή να έχουν ξεχαστεί σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Όταν ρωτούσαν τον  σπουδαίο Weegee για την τεχνική του αυτός τους απαντούσε “f/8 και να είσαι εκεί“.

Στο 90% των φωτογραφιών σου υπάρχει ο ανθρώπινος παράγοντας και είναι τόσο παρόντα τα πρόσωπα, τόσο δυνατή η αισθητική τους. Εκπέμπουν τρυφερότητα και ρομαντισμό, αλλά και, επίτρεψέ μου την ερμηνεία, αποστασιοποίηση. Είναι ο τρόπος σου να τους πλησιάσεις, αλλά και να τους σεβαστείς;

Το τι βλέπεις στις φωτογραφίες  μου δεν έχει να κάνει τόσο με τον τρόπο που πλησιάζω το θέμα μου την ώρα της λήψης αλλά με το ξεδιάλεγμα που συζητούσαμε προηγουμένως. Θα επικαλεστώ και πάλι τον Garry Winogrand, γιατί το έθεσε πολύ εύστοχα όταν τον ρωτούσαν τι βλέπει όταν φωτογραφίζει και απαντούσε “όταν φωτογραφίζω βλέπω ζωή“. Βλέπεις δηλαδή κάτι γύρω σου και πολλές φορές χωρίς να εξετάζεις το γιατί το φωτογραφίζεις. Μετά στον υπολογιστή θα κοιτάξεις τι τράβηξες και θα διαλέξεις και θα κρίνεις με κριτήρια φωτογραφικά αυτή τη φορά και όχι κριτήρια ζωής και θα αποφασίσεις αν έχεις κάνει φωτογραφία.

Το σημαντικότερο για να αποφασίσεις αν θα κρατήσεις την φωτογραφία είναι να έχεις μεταμορφώσει αυτό που είδες στην πραγματική ζωή σε φωτογραφικό γεγονός.  Αυτό είναι βέβαια πολύ δύσκολο και σπάνια πιστεύω ότι το έχω καταφέρει αυτό μέχρι στιγμής. Όμως αυτό είναι που μου δίνει και το κίνητρο για να συνεχίσω, γιατί όπως έχω προαναφέρει με εμπνέει το ταξίδι και το απολαμβάνω παρά το τελικό αποτέλεσμα.

Σε μια εποχή όπου μας προσφέρονται όλα τα εργαλεία για να επεξεργαστούμε τα χρώματα σε όλες τις εκφάνσεις τους, τι είναι αυτό που σε γοητεύει στο ασπρόμαυρο;

Βλέπω την φωτογραφία ως τέχνη που προσπαθεί να μεταμορφώσει την πραγματικότητα και να δημιουργήσει εικόνες ποιητικές και  σουρεαλιστικές. Συνεπώς, το χρώμα θα προσγειώσει τον θεατή πιο εύκολα στην πραγματικότητα και θα κάνει το έργο μου πιο δύσκολο. Έτσι, γενικά επιλέγω το ασπρόμαυρο χωρίς όμως να αποκλείω  και την έγχρωμη φωτογραφία. Αν υπάρχει λόγος το χρώμα να παραμείνει τότε δεν έχω θέμα και έχει τύχει κάποιες φορές να το χρησιμοποιήσω γιατί πρόσθετε σε αυτό που έβλεπα και ήθελα να μεταφέρω. Δεν αποκλείω στο μέλλον να κάνω πιο συχνά και έγχρωμη φωτογραφία αλλά μέχρι σήμερα το ασπρόμαυρο με κερδίζει.

Το καθαρό, γελαστό πρόσωπο του κοριτσιού σε αντίθεση με το ακαθόριστο, σχεδόν εφιαλτικό του αγοριού (;), όπως και το ότι είναι σε μια γεωμετρικά όμορφη σκιά είναι στα στοιχεία που με τράβηξαν σ’αυτή τη φωτογραφία. Πώς βγήκε αυτό το αποτέλεσμα; Ποια είναι η ιστορία πίσω της; (φωτογραφία πάνω)

Είχα βγει για φωτογράφιση βράδυ στο παραλιακό μέτωπο της πόλης και αφού έκανα κάποια χιλιόμετρα πάνω κάτω και δεν έβρισκα κάτι να με εντυπωσιάσει,  που να θεωρώ ότι αξίζει να ασχοληθώ,  κάθισα σε κάτι τσιμεντένια σκαλιά δίπλα από μια στοά και παρακολουθούσα τους περαστικούς που έκαναν την βόλτα τους. Παρότι αρχικά είχα κοιτάξει μέσα στη στοά και δεν υπήρχε κανείς, σε κάποια φάση άρχισα να ακούω ομιλίες και γέλια,  έκανα δύο βήματα μπροστά  και είδα στο βάθος της στοάς τα δύο παιδιά να κάθονται και να μιλάνε. Επειδή με πρόσεξαν και αυτά και είδαν ότι κρατούσα κάμερα δεν ήθελα να σηκώσω την κάμερα να τους δώσω την ευκαιρία να με κοιτάξουν, να πάρω ίσως μόνο ένα πλάνο που να κοιτάνε στο φακό και μετά να φύγουν. Έτσι χρησιμοποίησα μια τεχνική που χρησιμοποιώ συχνά και δανείστηκα από τον Daido Moriyama. Έκανα τον αδιάφορο, γύρισα το σώμα μου όπως ήμουν έξω από την στοά και έβλεπα προς την παραλία σε ορθή γωνία προς αυτούς, κατέβασα την κάμερα κάτω κοντά στη μέση μου με τεντωμένο αλλά χαλαρό το χέρι και πήρα τρία πλάνα χωρίς να αντιληφθούν κάτι, ενώ συνέχισαν την συζήτησή τους.

Κοιτάζοντας εκ των υστέρων τις τρεις φωτογραφίες που τράβηξα στον υπολογιστή, αποφάσισα να κρατήσω την συγκεκριμένη.

Τι θα συμβούλευες ένα νέο φωτογράφο στο ξεκίνημά του και τι σχέδια έχεις για το μέλλον;

Θα συμβούλευα ένα φωτογράφο που θέλει να ασχοληθεί με την καλλιτεχνική φωτογραφία δύο πράγματα. Το πρώτο είναι να σταματήσει να επενδύει σε εξοπλισμό και να επενδύσει σε γνώση δηλαδή σε σεμινάρια, σε βιβλία, στη μελέτη γενικότερα.

Το δεύτερο είναι να μελετήσει όχι επιφανειακά αλλά σε βάθος τους μεγάλους φωτογράφους και σιγά σιγά να μπει στο κόσμο τους. Αυτό θα του ανοίξει το δρόμο για να δημιουργήσει και ίσως γιατί όχι να αφήσει και αυτός  ένα έργο στη τέχνη της φωτογραφίας ισάξιο με αυτό που έχει προηγηθεί.

Δεν έχω κάποια σχέδια για το μέλλον. Αυτό που θα επιθυμούσα είναι να μου δίνεται η ευκαιρία να συνεχίσω αυτό που κάνω και αν στο μέλλον προκύψει κάποιο υλικό ποιοτικό, που να δικαιολογεί την έκδοση ενός βιβλίου, να το πράξω.

Η συνέντευξη δόθηκε την 01.03.2017.
Το προφίλ του Χαράλαμπου στο Instragram https://www.instagram.com/charalambos_nicolaides
και η σελίδα της κολεκτίβας BULB http://www.bulbphotos.eu/

Ο φωτογράφος Θανάσης Καρατζάς ξεκίνησε το «ταξίδι» του στη φωτογραφία, το 2011, με τα μαθήματα του Πλάτωνα Ριβέλλη στον Φωτογραφικό Κύκλο. Από το 2015 εργάζεται στην Athens Voice, ενώ έχει ήδη λάβει μέρος σε αρκετές ομαδικές εκθέσεις και συμμετέχει στην κολλεκτίβα bulb.

Θανάση, θυμάσαι την πρώτη στιγμή που ένιωσες “αληθινός”  φωτογράφος;

Δεν έχω νιώσει αληθινός φωτογράφος ακόμη. Θα νιώσω όταν και αν εκδώσω κάτι που να μου αρέσει εμένα και θα δημιουργήσει ενδιαφέρον σε κάποιους. Όταν βάλω το ελάχιστο λιθαράκι. Τον επαγγελματικό συσχετισμό έχω νιώσει μόνo. Ήταν τη μέρα που απαντούσα τηλέφωνα γλυκομίλητος, από άγνωστα νούμερα, 8 το πρωί. Πράγμα γενικά αδιανόητο υπό κανονικές συνθήκες.